Nguồn nhân lực cao cấp ở VN: Thừa mà thiếu

Hội thảo " Thực trạng và giải pháp về nguồn nhân lực cấp cao cho DN VN" vừa được tổ chức tại TP HCM, thu hút đông đảo các chuyên gia kinh tế và giám đốc các DN tham dự. Vấn đề nóng bỏng nhất các DN đưa ra: lao động chất xám ở VN đang khan hiếm trầm trọng ở tất cả các loại giám đốc, chuyên gia tài chính, ngân hàng, kinh doanh marketing, kỹ thuật...

Đứng trước tình thế đó, có rất nhiều DN đưa ra mức lương từ 5.000 - 10.000 USD/tháng cùng hàng loạt ưu đãi khác để chiêu dụ nhân tài, nhưng vẫn không tìm được người.

DN tìm "đỏ cả mắt"

TS Nguyễn Sĩ Dũng cho biết: mỗi năm chúng ta có 1,2 triệu người đến tuổi lao động và được bổ sung vào lực lượng lao động của đất nước. Tuy nhiên, số lượng lao động thì được bổ sung, mà chất lượng thì lại không. Trong lúc đó, các DN không đi tìm những người lao động chung chung, mà đi tìm những người lao động với trình độ ngành nghề và kỹ năng làm việc sáng tạo, hiệu quả. Nhiều công ty với những vị trí như trưởng phòng kế hoạch, trưởng phòng thí nghiệm, trưởng phòng kinh doanh, trưởng phòng kỹ thuật... mới chỉ nghe tên thì có rất nhiều ứng viên đến dự tuyển nhưng đến thời điểm này chúng tôi chưa tìm được ứng viên thích hợp cho các vị trí trên. Thậm chí, như Kềm Nghĩa - một Cty trực tiếp sản xuất cũng đang đối diện với tình trạng thiếu hụt nguồn lao động có trình độ chuyên môn cao. Một Chủ tịch Hội đồng quản trị DN của một công ty đa quốc gia cho biết: khó khăn lớn nhất khiến cả cộng đồng DN lên tiếng hiện nay, là các DN không thể tuyển được người giỏi, không thể tuyển được lao động có chất xám vì... không có để mà tuyển. Nhiều DN đã đưa ra mức lương sau thuế từ 1.500 USD/ tháng trở lên, thậm chí đạt đến mức 5.000 - 10.000 USD/tháng cùng hàng loạt ưu đãi, phúc lợi để chiêu dụ nhân tài song cũng chưa hẳn tìm được người. Thị trường lao động đang khan hiếm tất cả các loại giám đốc, chuyên gia trên mọi lĩnh vực. Thậm chí, những người giỏi nhất về marketing trên thị trường hiện nay chỉ "đếm được trên đầu ngón tay". Với những vị trí cao cấp như vậy, nhiều Cty phải giành giật nhau để có được người tốt nhất.

Cuộc đua nghiêng về các DN nước ngoài

Bà Phạm Thị Mỹ Lệ -GĐ Cty Le & Associates Co., Ltd: "Các DN Việt Nam chọn nhân sự quản lý với những đòi hỏi cao không kém Cty nước ngoài nhưng mức lương và đãi ngộ thì chưa bằng. Đó là lý do đầu tiên làm cho các Cty VN, đặc biệt là những công ty vừa và nhỏ, khó thắng cuộc đua tuyển dụng quản lý. Nhìn chung, mặt bằng lương quản lý ở các Cty này thấp hơn các Cty nước ngoài khoảng 30 - 50%". Đây thật sự là một khoảng cách đủ để chuyển hướng quan tâm của các ứng viên khi chọn nơi làm việc. Chia sẻ với bà Lệ, Th S Nguyễn Tân Kỳ - TGĐ Cty liên doanh công nghiệp Masan khẳng định: Trong cuộc cạnh tranh về nhân sự cao cấp hiện nay, phần thắng đang nghiêng về các Cty có vốn đầu tư nước ngoài với chính sách lương bổng và phúc lợi cao hơn các DN Việt Nam. Ông Trương Chí Dũng - Cty IT Solution, cho biết các DN phần mềm quy mô nhỏ đang là " bãi đáp tạm" của sinh viên ngành công nghệ thông tin mới ra trường. Từ đó họ trưởng thành và sẽ rời bỏ cái nôi ban đầu này để đi đến với các "đại gia". Thậm chí, việc này trở thành lộ trình thăng tiến rất bài bản.

Thực tế cho thấy một số Cty VN đã thành công trong việc chiêu mộ một số nhân sự cao cấp của các Cty nước ngoài về làm việc cho mình. Tuy nhiên rất nhiều trường hợp cảm thấy không phù hợp văn hoá lãnh đạo theo kiểu gia đình trị hoặc ít phân quyền của những Cty này. Ở các Cty nước ngoài, họ được giao công việc với trách nhiệm và quyền lợi rõ ràng và được quyết định trong phạm vi tương đối rộng. ở môi trường mới họ cảm thấy nhiều việc cỏn con vẫn phải phụ thuộc quyền quyết định của người chủ nên bị gò bó không được thoả sức "ra tay". Đó là chưa kể đến tình trạng mâu thuẫn với người thân của chủ do cảm thấy không được tin cậy bằng, do tị nạnh...

Ông Bùi Văn Hải - PGĐ Cty kềm Nghĩa: Hiện nay ở nước ta rất ít trường, trung tâm thực sự có chất lượng trong lĩnh vực đào tạo nguồn lao động cao cấp. Ngay cả công nhân kỹ thuật có tay nghề cao cũng không được đào tạo có nền tảng mà chỉ được góp nhặt, chắp vá từ những lao động phổ thông được chủ DN cho đi bồi dưỡng ngắn hạn về nghiệp vụ. Trường dạy nghề, trung tâm dạy nghề mọc lên khắp nơi nhưng chương trình đào tạo không đáp ứng được mặt bằng kỹ thuật hiện tại, không theo kịp tiến độ phát triển công nghệ cao của thế giới. Chúng tôi kiến nghị Nhà nước hỗ trợ kinh phí đầu tư cho nguồn lao động cao cấp này, tạo điều kiện để đưa ra nước ngoài đào tạo nếu cần thiết.

Bà Trần Thị Đường - Cố vấn Cty Dệt Phong Phú: Trước tình trạng khan hiếm lao động chất xám, để tự cứu mình, các DN cần thiết lập mối quan hệ với các trường đại học, cao đẳng... để tham gia ý kiến về nội dung, phương pháp đào tạo, kết hợp dạy lý thuyết và thực hành nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Tại Dệt Phong Phú, điều chúng tôi rất chú trọng là sinh viên ra trường về Cty làm việc phải có kế hoạch đào tạo, huấn luyện tiếp từ 1 - 2 năm. Trưởng phòng, giám đốc nhà máy, nơi có sinh viênmới về phải có chương trình huấn luyện và phân công người trực tiếp phụ trách. Bên cạnh đó, lãnh đạo Cty ra điều kiện, sau khi tuyển dụng kỹ lưỡng, sinh viên phải được đào tạo sâu hơn, toàn diện hơn, để thành cán bộ quản trị giỏi.

Ông Giản Tư Trung - Chủ tịch HĐQT Cty PACE: Trước mắt, Nhà nước cần có chính sách đặc biệt để khuyến khích cho kiến thức, chất xám của thế giới vào VN càng nhiều càng tốt. Trải "thảm đỏ" để đón chất xám của thế giới vào VN qua các kênh như: tư vấn, giảng dạy, làm việc... Có nhiều ưu đãi đặc biệt cho đội ngũ chất xám đến làm việc tại VN như ưu đãi về thuế, về nơi ăn, chốn ở... Cho phép thành lập các học viện, trường đại học, các viện nghiên cứu để đón kiến thức, kinh nghiệm của thế giới vào VN. Hơn nữa, hiện nay chúng ta đang có hàng triệu Việt kiều, trong đó lượng chất xám rất cao. Tại sao chúng ta lại không " trải thảm đỏ" đón trithức Việt kiều chân chính về nước?